Bạn đã bao giờ nghĩ rằng cách âm chưa thật sự cần thiết, vì khi có vấn đề chỉ cần mở nhạc nhỏ lại là được?
Đây là một suy nghĩ khá phổ biến khi đầu tư cho night club, lounge hoặc các mô hình kinh doanh hospitality (lĩnh vực du lịch, lưu trú, ẩm thực) có sử dụng hệ thống âm thanh công suất lớn.
Nhiều chủ đầu tư sẵn sàng chi mạnh cho hệ thống loa vì đây là phần dễ nhìn thấy, dễ nghe thấy và dễ tạo ấn tượng ngay khi quán bắt đầu vận hành. Trong khi đó, cách âm lại là phần khó hình dung hơn: khi chưa có phản ánh từ tòa nhà hoặc khu vực xung quanh, rất dễ cảm thấy đây là một hạng mục có thể cân nhắc sau.
Nhưng đến khi quán đã vận hành, bài toán này thường không thể giải quyết đơn giản chỉ bằng cách vặn nhỏ âm lượng.
Âm thanh không chỉ đi từ loa tới tai người nghe
Trong tài liệu Auditorium Acoustics 101: The Quieter, the Better, kỹ sư âm học Art Noxon đưa ra một ví dụ minh họa khá thú vị.
Với một không gian khoảng 743 m², có sức chứa 1.000 người và cụm loa đặt cách người nghe khoảng 15,24 m, thì tổng diện tích hai tai của toàn bộ khán giả chỉ đón khoảng 0,17% phần âm thanh trực tiếp phát ra từ loa.
Đối với một người, tỷ lệ này còn nhỏ hơn rất nhiều: khoảng 0,00017%.
Phần còn lại tiếp tục đi vào không gian. Nó có thể chạm vào tường, trần, sàn và các bề mặt khác trước khi tiếp tục phản xạ hoặc lan truyền.
Con số này không phải công thức cố định cho mọi căn phòng. Nhưng nó cho thấy một nguyên lý rất quan trọng:
Chọn một hệ thống loa tốt mới chỉ là một phần của bài toán. Phần âm thanh tiếp tục tương tác với không gian cũng cần được tính đến.
Thiết bị tốt khó phát huy đúng giá trị nếu không gian chưa được xử lý phù hợp
Phần âm thanh gián tiếp không mặc định là xấu.
Nếu được kiểm soát đúng, nó có thể góp phần tạo nên trải nghiệm nghe dễ chịu. Nhưng nếu bị bỏ mặc, tiếng dội, tiếng vang và các phản xạ không mong muốn có thể khiến âm thanh trở nên thiếu rõ ràng, gây cảm giác mệt tai hoặc khiến khách phải nói lớn hơn khi trò chuyện.
Noxon nhấn mạnh rằng cách mà phần âm thanh gián tiếp được xử lý tạo nên khác biệt giữa một không gian nghe tốt và một không gian nghe kém.
Đây là lý do một hệ thống âm thanh chất lượng cao vẫn cần một không gian được chuẩn bị phù hợp.
Thiết bị đắt tiền có thể tạo ra âm thanh rất tốt. Nhưng thiết bị không thể tự xử lý tiếng vang trong phòng, không thể tự làm kín khe cửa và cũng không thể tự ngăn âm thanh truyền qua tường, trần, sàn hoặc đường ống điều hòa.
Hiện tượng tiếng ồn tạo ra thêm tiếng ồn
Một trong những điểm đáng chú ý trong tài liệu của Noxon là hiện tượng “tiếng ồn tạo ra thêm tiếng ồn”.
Khi mức ồn nền tăng, mọi người có xu hướng nói lớn hơn để nghe thấy nhau. Khi nhiều người cùng nâng giọng, mức ồn tổng thể lại tiếp tục tăng lên. Không gian vì thế càng lúc càng ồn và càng khó trò chuyện.
Trong một mô hình hospitality, vòng lặp này có thể diễn ra như sau:
Khi quán còn ít khách, vấn đề có thể chưa lộ rõ. Nhưng ở giờ cao điểm, nhiều nguồn âm xuất hiện cùng lúc: nhạc, tiếng gọi món, tiếng xe ngoài đường, tiếng trò chuyện, tiếng từ khu vực lân cận và tiếng từ hệ thống vận hành.
Khách hàng có thể không gọi đúng tên vấn đề. Nhưng họ vẫn cảm nhận được rằng ngồi lâu trong không gian này không thật sự thoải mái.
Ba bài toán liên quan chặt chẽ nhưng không thể thay thế cho nhau
Để tránh hiểu nhầm, cần phân biệt rõ:
Cách âm giúp hạn chế âm thanh truyền ra khu vực xung quanh hoặc tiếng ồn từ bên ngoài đi vào vào quán.
Xử lý âm học trong phòng giúp kiểm soát tiếng vang, tiếng dội và các phản xạ không mong muốn.
Thiết kế hệ thống âm thanh giúp phân bổ số lượng loa, hướng phủ âm và mức vận hành phù hợp với không gian.
Ba bài toán này liên quan chặt chẽ với nhau nhưng không thể thay thế cho nhau.
Ví dụ, hạ âm lượng có thể hỗ trợ giảm mức âm phát ra. Nhưng nếu cửa có nhiều khe hở, tường chung chưa được xem xét hoặc đường ống điều hòa tạo thành đường truyền âm giữa các khu vực, vấn đề vẫn có thể tiếp tục xuất hiện.
Trong tài liệu của Noxon, tiếng ồn bên ngoài được mô tả là có thể đi qua cửa sổ, cửa ra vào, tường, hành lang, khe dưới cửa và đường ống điều hòa. Một số thiết bị điều hòa còn có thể gây rung lên kết cấu công trình.
Vì sao cách âm nên được tính từ đầu?
Đối với night club hoặc không gian hospitality nằm trong tòa nhà, gần khu dân cư hoặc dùng chung kết cấu với các khu vực khác, cách âm không nên được xem là một hạng mục bổ sung khi có sự cố.
Khi được tính từ đầu, phương án có thể phối hợp tốt hơn với kiến trúc, nội thất, hệ thống điều hòa và cách bố trí loa.
Khi bị bỏ qua đến lúc quán đã vận hành, việc khắc phục thường phức tạp hơn: phải tìm đúng đường âm thanh đang đi ra ngoài, xác định vị trí phát sinh rung hoặc tiếng ồn, đồng thời cân nhắc ảnh hưởng tới nội thất và hoạt động kinh doanh.
Ngoài trải nghiệm của khách, tiếng ồn còn là vấn đề vận hành cần được lưu ý. Nếu mức ồn vượt quy chuẩn kỹ thuật, cơ sở có thể bị xử phạt, buộc thực hiện biện pháp giảm thiểu và trong trường hợp nghiêm trọng có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn.
Nếu quán đang vận hành, nên kiểm tra từ đâu?
Khi đã có phản ánh từ tòa nhà hoặc khu vực xung quanh, không nên vội vàng chi thêm tiền trước khi xác định đúng nguyên nhân.
Có thể bắt đầu bằng các câu hỏi:
- Phản ánh thường xuất hiện vào thời điểm nào?
- Âm thanh được nghe rõ nhất ở vị trí nào bên ngoài quán?
- Cửa ra vào có khe hở lớn hoặc thường xuyên mở hay không?
- Có tường, trần hoặc sàn dùng chung với khu vực khác hay không?
- Có đường ống điều hòa hoặc hành lang kết nối giữa các khu vực hay không?
- Tiếng ồn chủ yếu là tiếng nhạc nghe rõ, tiếng bass rung hoặc cả hai?
- Vị trí và hướng đặt loa hiện tại có phù hợp với không gian hay không?
- Bên trong phòng có nhiều bề mặt kính, bê tông hoặc vật liệu cứng gây dội âm hay không?
Một số biện pháp tạm thời có thể giúp giảm ảnh hưởng trong lúc chờ khảo sát:
- Hạ mức âm vận hành ở các khung giờ nhạy cảm.
- Kiểm tra và làm kín khe hở tại cửa ra vào.
- Hạn chế mở cửa liên tục khi hệ thống đang hoạt động.
- Kiểm tra lại hướng loa và vị trí đặt loa.
- Ghi nhận thời điểm, vị trí và tính chất của từng phản ánh.
Rèm dày, vật liệu mềm hoặc thảm có thể hỗ trợ giảm một phần tiếng dội trong phòng, nhưng không nên xem là giải pháp cách âm triệt để.
Mỗi loại hình sẽ có những yêu cầu cách âm khác nhau. Vì vậy, để tránh lãng phí thời gian và tiền bạc vào những phương pháp không hiệu quả, thì hạng mục này của nightclub nên được triển khai bởi các đơn vị làm trong lĩnh vực chuyên môn và có kinh nghiệm dày dặn thực hiện.
Lời kết
Thiết lập âm thanh cho một không gian không chỉ là lựa chọn hệ thống loa đủ tốt.
Đó còn là việc hiểu âm thanh sẽ tương tác với căn phòng như thế nào, làm sao để trải nghiệm bên trong dễ chịu hơn và làm sao để hạn chế ảnh hưởng tới các khu vực xung quanh.
Một hệ thống âm thanh tốt có thể tạo ra trải nghiệm rất khác biệt. Nhưng thiết bị đắt tiền cũng không thể tự bù đắp cho những vấn đề thuộc về không gian và công trình.
Đơn vị âm thanh không muốn làm dự án phức tạp hơn. Chỉ là có những việc cần được tính từ đầu, vì khi quán đã vận hành, không thể giải quyết mọi thứ chỉ bằng một nút volume.
Nguồn tham khảo: Art Noxon — Auditorium Acoustics 101: The Quieter, the Better.
CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI – DỊCH VỤ – PHÁT TRIỂN B-STAR
Lô B-3 Cao ốc Quang Thái, 111B Lý Thánh Tông, Phường Phú Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh
Hotline: (+84) 911 171 969
Email: info@b-star.vn
